جستجو

روایات در باب زکات(قسمت چهارد هم)-محمد موسی زکی

روایات باب زکات:

4 - روایات دسته چهارم:

دسته چهارم: رواياتى كه مضمون دسته دوم (ثبوت زكات در نه چيز) و دستۀ سوم (ثبوت زكات در غير نه چيز) كه ظاهرا با هم متعارضند را در بردارد، به طورى كه از اين روايات (دستۀ چهارم) صدور آن دو دستۀ و عدم كذب آنها استفاده مى‌شود، که یکی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:


روایات باب زکات:

4 - روایات دسته چهارم:

دسته چهارم: رواياتى كه مضمون دسته دوم (ثبوت زكات در نه چيز) و دستۀ سوم (ثبوت زكات در غير نه چيز) كه ظاهرا با هم متعارضند را در بردارد، به طورى كه از اين روايات (دستۀ چهارم) صدور آن دو دستۀ و عدم كذب آنها استفاده مى‌شود، که یکی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

رواه الكلينى بسند صحيح، عن على بن مهزيار، قال: «قرأت فى كتاب عبد الله بن محمد الى ابى الحسن علیه السلام: جعلت فداك روى عن ابى عبد الله علیه السلام انه قال: وضع رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم الزكات على تسعة اشياء: الحنطة و الشعير و التمر و الزبيب، و الذهب و الفضة، و الغنم و البقر و الابل، و عفا رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم عما سوى ذلك. فقال: له القائل: عندنا شي‌ء كثير يكون اضعاف ذلك، فقال: و ما هو؟ فقال له: الارز، فقال ابو عبد الله علیه السلام اقول لك: ان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم وضع الزكاة على تسعة اشياء و عفا عما سوى ذلك و تقول عندنا ارز و عندنا ذرة و قد كانت الذرة على عهد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم. فوقّع علیه السلام: كذلك هو، و الزكاة على كل ما كيل بصاع. و كتب عبد الله: و روى غير هذا الرجل عن ابى عبد الله علیه السلام: انه ساله عن الحبوب، فقال: و ما هى؟ فقال: السمسم و الأرز و الدّخن و كل هذا غلة كالحنطة و الشعير، فقال ابو عبد الله علیه السلام: فى الحبوب كلها زكات. و روى ايضا عن ابى عبد الله علیه السلام: انه قال: كل ما دخل القفيز فهو يجرى مجرى الحنطة و الشعير و التمر و الزبيب. قال: فاخبرنى- جعلت فداك- هل على هذا الارز و ما اشبهه من الحبوب: الحمص و العدس زكاة؟ فوقّع علیه السلام: صدقوا الزكاة فى كل شي‌ء كيل.»[1]؛ كلينى به سند صحيح، از على بن مهزيار روايت كرده كه گويد: در نامۀ عبد الله بن محمد به امام هادى علیه السلام خواندم كه اينطور نوشته بود: «فدايت گردم از امام صادق علیه السلام روايت شده كه فرمودند: پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم زكات را در نه چيز قرار داد: گندم و جو و خرما و كشمش، و طلا و نقره، و گوسفند و گاو و شتر، و غير اينها را بخشيد. شخصى به حضرت (امام صادق علیه السلام) گفت: در نزد ما چيزى‌ است كه چندين برابر اينها مى‌باشد، حضرت پرسيدند آن چيست؟ آن شخص به حضرت گفت: برنج، امام صادق علیه السلام فرمودند: به تو مى‌گويم: رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم زكات را در نه چيز قرار داد و غير آنها را بخشيد و تو مى‌گويى: نزد ما برنج و ذرت هست، خوب در زمان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم هم ذرت بوده. حضرت هادى علیه السلام در جواب اين چنين نوشتند: بله همينطور است، و در هر آنچه كه با پيمانه سنجيده شود زكات هست.

دوباره عبد الله بن محمد به حضرت علیه السلام نوشت: غير همين شخص از امام صادق علیه السلام روايت كرده: كه از حضرت درباره حبوب سؤال نمود، حضرت پرسيدند: حبوب چيست؟ آن مرد گفت: كنجد و برنج و ارزن، و اينها از جمله غلات است مثل گندم و جو، حضرت (امام صادق علیه السلام) در جواب فرمودند: در همۀ حبوبات زكات هست.

و همچنين از امام صادق علیه السلام روايت شده كه فرمودند: هر آنچه كه در سنجش آن پيمانه بكار رود آن چيز حكم گندم و جو و خرما و كشمش را دارد. محمد بن عبد الله به حضرت هادى علیه السلام گويد: به من خبر بده- فدايت گردم- آيا بر برنج و آنچه شبيه آن است از حبوبات مثل نخود و عدس زكات هست؟ حضرت هادى علیه السلام در جواب نوشتند: راست گفته‌اند، هر چيزى كه با پيمانه سنجيده شود در آن زكات است.

دسته چهارم: رواياتى كه مضمون دسته دوم (ثبوت زكات در نه چيز) و دستۀ سوم (ثبوت زكات در غير نه چيز) كه ظاهرا با هم متعارضند را جمع می‌کند. اما به نظر می‌رسد که روایات دسته اول، و دسته دوم ناظر به بیان وجوب زکات در نه چیز، است. اما روایات دست سوم كه به صراحت بر ثبوت زكات در غير نه چيز از قبيل ذرت و برنج و ساير حبوبات دلالت دارد، ناظر به جنبه استحبابی، به منظور رفع نیاز جامعه است.

مشهور فقهاء بر اين عقيده اند كه زكات منحصر در اشياء نه گانه است، و عنوان طلا و نقره را نمی‌تواند به اسکناس امروزی تسری داد تا بگویم به اسکناس‌های رایج امروزی زکات تعلق می‌گیرد؛ زیرا اصلا عنوان نقد و يا نقدين در روايات زكات هم نيامده است که گفته باشد «يجب الزكاة في النقدين»، در ر وایات بیشتر از عناوين ذهب و فضه و الصامت المنقوش و درهم و دينار استفاده شده که به طبع اولى و معناى لغوى آنها هيچكدام شامل اسكناس و پول اعتبارى نمى‌شود.

مشهور فقهاى اهل سنت در اوراق مالى (اسكناس، سهام و ...) زكات را واجب مى‌دانند زيرا اوراق مالى در مقام معامله، جانشين طلا و نقره شده است و به راحتى مى‌توان آن را تبديل به نقره كرد، پس معقول نيست ثروت هنگفتى از اوراق مالى نزد مردم باشد و امكان تبديل آن به نقره هم باشد ولى چيزى از آن را بعنوان زكات خارج نكنند، و لذا فقهاى سه مذهب (حنفى، مالكى و شافعى) اجماع بر وجوب زكات در اوراق مالى دارند، و فقط حنابله مخالفند.»


[1] . وسائل الشعه، ج 6، ص 39، باب 9 از ابواب ما تجب فيه الزكاة، ح 1.

امتیاز دهی
مطالب مرتبط
نظرات
نوشتن دیدگاه جدید

ورود کاربران

خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید

رمز عبور را فراموش کرده‌اید؟
حساب کاربری ندارید؟

فراموشی رمز عبور

نام کاربری یا ایمیل خود را وارد کنید

یا

ثبت نام کاربران

در چند ثانیه حساب کاربری خود را بسازید

قبلا ثبت نام کرده‌اید؟

نظرات کاربران

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید